Kavramsal Çerçeve

IKINCI BAKIS

Geçmisi 16. yüzyila dayanan ve Mardin’in en büyük konagi olan Tokmakçilar Konagi, bienalin ana mekâni… Bu konagin mimari katmanlari ve yapisal karmasikligi Mardin’in çok renkliligini de yansitiyor. Konagin duvarlari sanati barindiran bir kalkan görevi üstlenirken; dogal haliyle yapitlarin sunumu için tarihi ve kültürel bir alan yaratiyor. Sanat yapitlarinin belli bir bölümü, yatay bir izleme alani yaratmak için vitrinlerde sergileniyor. Bu alanlar ayni zamanda da arsivleme görevi yüklenirken, umariz sanat yapitinin bire bir okunmasini da saglayacak. Sergi, Mardin’e sessizce, sanki parmak uçlarinda yürüyormusçasina, rahatsiz etmeyen bir tavirla girerek iddiali ve baskin anlatimlardan uzak durmayi yegledi. Videolardan fotograflara, mekâna özel yerlestirmelere kadar konakta sergilenen yapitlar, tipki Anri Sala’nin büyükannesinin börek yapisini anlatan videosunda oldugu gibi kisisel öykülerin ve anlatimlarin üzerinde duruyor. Börek videosunda da, zaman içinde gelisen hem cografi hem kronolojik uzakliklarin isiginda kisinin kendi geleneklerini koruma ve miras birakmanin zorluklari, Sala’nin ailesinin tarihçesine dair kisisel anilari gözler önüne seriliyor. Yemegin kisisel ve kültürel önemi, bir yere veya aileye ait olma duygusunun yani sira geçmisin de bir simgesi oldugundan, Sala’nin videosu samimi bir is olarak baslasa da evrensel bir konuyu ve duyguyu vurguluyor.

Ana karakterin yine yemek oldugu bir baska çalisma Seyit Battal Kurt’un Yemek Odasinin Altindaki Anilar. Güney Kore kadinlarinin restoran müsterileri için deniz ürünlerinden olusan yemek hazirlamalari anlatiliyor. Bu videonun konagin mutfagindaki gösterimi, konagin kullanildigi günlerdeki yasamina bir göndermede bulunurken yemegin hazirligi ve sunumu arasindaki bazen görünen bazen de görünse de fark edilmeyen sahneleri gözler önüne seriyor. Yine Kurt’a ait olan Midilli adli videoda ise, dost canlisi atin bizi kendi alanina, (insana Tokmakçilar Konagi’ni animsatan) yasanmisliklari olan bir eve davet ettigi çalismasini görüyoruz.

Yuva ve yerinden olma fikrinin ele alindigi Mona Hatoum’un halisi Degistirme; dünya haritasini hem potansiyel olarak tehlikeli, sismik bir yer, hem de bir hedef olarak sunuyor. Heykel çalismalarini bütün boyutlariyla ele alan Mike Nelson konagin bodrumunda Mardin’e özel bir yerlestirme gerçeklestiriyor. Hrair Sarkissian ise esit boyutta ve sekilde çam parçalarindan meydana gelen ahsap bloktan olusan oyuncagi, Kapla’dan yapilan farkli yapilarin görüntülerini sunuyor. Hayal gücü ile büyükbabasinin köyündeki evleri insa ediyor Sarkissian. Yuva, bir yapidan çok daha fazlasi haline gelip; yasam ve ölümün bir ifadesine dönüsüyor. Yüzyillar boyunca binlerce kisinin yasadigi bu konakta Latifa Echakch bir nota sehpasi üzerinde sergiledigi mavi elbise ile konakta yasamlarini sürdürmüs olan kadinlarin hayaletlerine göndermede bulunuyor. Rosemarie Trockel özellikle evsel içerige göndermede bulunan Röportaj ve Bay Günes adli iki video sunuyor.Hiraki Sawa yapitlarinda sik yinelenen bir resimsel alfabeye dayali, Londra’daki dairesinde yapilan ve ilginç bir dille anlatilan rüyalari animsatan Ev videosu ile fantastik evsel durumlari hayal ediyor. Manfredi Beninati hayali bir hanenin gölgelerinin emanetçisi olan etrafi çevrili bir alanda bir ‘Ani Odasi’ yaratiyor. Edy Ferguson not defterleri, kâgit üzerindeki isler, yerlestirmeler için projeler ve sesli bir yapitla, sanat uygulamasinin arsivleri yerine geçecek biçimde bir odayi vitrinlerle dolduruyor. Murat Sahinler ve Sami Baydar, konaktaki küçük bir odada Sahinler’in karalama defterlerini ve Baydar’in çizimlerini sergiliyor. Pier Paolo Pasolini’nin Lor Peyniri (La Ricotta) üzüntüyü ve kurtulusu anlatan bir film. Italya’nin en kontrolsüz ekonomik gelisim döneminde çekilen bir film üzerinden masumiyet ve sosyal marjinallesme konularini ele aliyor. Francesca Gabbiani, üç vitrinde sanatini uygulamak için kullandigi araçlarla birlikte alâmetifarikasi olan kesip çikartmalari ve katmanli kolajlari sergiliyor. Onun sanati, kökeni 19. yüzyil baslarindaki kâgit siluet yapimi ve folk sanatina dayanan titiz ve gösterissiz bir alana dayaniyor. Mardinli Nasra Simmes ise, geleneksel ahsap blok baski ile kumas üzerine boyama yönteminin uygulayicisi. Babasi tarafindan oyulan bloklari kullaniyor. Simmes agirligi Hiristiyan temali ikonografi olan isleriyle yillar boyu Mardin civarindaki kiliseler için çok sayida perde yaratti. Isleri, mükemmel kompozisyonlari ve sarsilmaz enerjisi ile öne çikiyor. Hem cesur hem de saf bir anlatimla, Hiristiyan temsil parametreleri içerisinde taze ve yaratici tadi ile dikkat çekiyor. Nasra hanim her anlamda eski bir sanat formu çerçevesindeki çagdas bir sanatçi.

Yeni Otel’de isler ‘eski hamam eski tas’ devam ediyor; bir yandan bienal için bir mekân olarak hizmet verirken, kiralik odalari, yumurta satislari ile otel olmaya da devam edecek. Bienal izleyicileri, kamusal alan sanatçilarinin en zorlularindan birisi olan Pae White tarafindan kismen dekore edilmis bir odada oturup sohbet ederken, Mardin’in günlük yasami içerisinde sanati deneyimleme sansina sahip olacaklar. Dominique Gonzales-Foerster, De Novo’da bir sanatçi olarak sanat dünyasini nasil deneyimledigini ve özellikle de, Venedik Bienali’ne katilimindaki yaratma sürecindeki yasadigi acilari ve riskleri dillendiriyor. Yeni Otel’in odalarindan birinde Eli Cortiñas Açik Perdeyle Itiraflar adli videosunda Hollywood filmlerinden sahnelerin kolaji ve oteldeki hayali/geçici bir nüfusun varligi araciligiyla askin çilginliklarini­ gösteriyor. Sebastian Moldovan’in Kapilar adli videosu sanatçinin son yillarda yasayip çalistigi alanlari belgeleyen bir çalisma. Sanatçi izleyiciyi kendi çevresinin mahremiyetine sakin bir sekilde davet ediyor olsa da, bu videoda Moldovan, çevresinin her bir parçasini özenle yaratiyor ve alanin anisini yakaliyor. Hakan Irmak ve Nurullah Görhan beraber ürettikleri video çalismalarinda sans ve rastlanti konusunu özenli bir dille sunuyor.

Bazen sanat yapitlarini fark etmek kolay olmayacak, çünkü onlar kentin yasamina katilmis olacak. Bir paradigmatik örnekse, Los Angeles’te yasayan sanatçi Pae White’in tasarladigi yedi farkli kumastan birinin Yeni Otel’in girisindeki bir koltugun üstünü kaplamasi ve digerlerinin de pazardaki kumasçilarda satilacak olmasi. Geleneksel sanat izleyicisi bunlari dükkânlarda aramak durumunda kalabilir ama alisverise çikan yerel halk, kumaslarin sanatsal degerinin farkinda olmaksizin elbise dikmek ya da esya kaplamak için bu kumaslardan satin alabilir.

Bienal ayni zamanda da, mekânlari olusturacak farkli dükkânlar sayesinde Mardin sokaklarina akacak. Ayni sekilde, Anne Sauser-Hall, zeybek dansina göndermede bulundugu özel dikilmis ceketlerini bir elbise dükkâninda sergileyecek. Bu sergi ile yapmayi amaçladigimiz iste aynen böyle birsey… Yüzeysellikten uzak, maddi deger, sanatsal ya da tarihsel kaygisi olmaksizin, sadece ‘begenmeye’ dayali, içgüdüsel bir durum.

The Museum of Everything, Mardin Bienali’ne kentteki dükkânlardan birinde ‘konuk’ olacak ve alayli bir sanatçi olan Suriyeli Adib Fattal’i tanitacak. Kendine has stiliyle Fikret Atay, kazananin henüz belirlenmedigi bir yüzlesmeye taniklik edecegimiz yeni isi Düello’yla bienale katiliyor.

Rä di Martino farkli bir hayaleti, film setlerinin ve Fas’taki Star Wars seti artik kullanilmadiginda neler olabilecegini gösteriyor, bize geride kalanlari sergiliyor. Bu konu aslinda Mardin’e uzak bir konu da degil, zira kent çok sayida TV ve film çekiminde mekân olarak kullanildi ve kullanilmaya da devam ediyor.

Futbol maçi veya haberler gibi TV programlarinin gösterildigi berber dükkânlari ve kiraathanelerde de videolar gösteriliyor. Marisa Maza ve Wood and Harrison mekânda insan bedenini inceliyorlar. Ansiklopedilerden, fizik kitaplarindan ve spor kanallarindan uyarlanan görsel bir dil kullanarak performansi, sanati, mimariyi ve sporu incelemek ve anlamak arzusundalar. Bu videolarda konusma yok ve genelde çok az ses var. Bu videolar çogunlukla geleneksel olarak erkeklerin sosyallesme mekânlarinda sessizce bir deneyim sunuyorlar. Herkes tarafindan kolaylikla anlasilabilirler. Ama zaman zaman izleyiciler, Mardin halkinin günlük rutinlerine baktiklarini mi yoksa görünenin ötesinde baska seylerin mi oldugunu merak edecekler.

Mardin güvercini siradisi yetenekleriyle insanda hem yeniden bakma dürtüsünü uyandiriyor hem de bir sanatçiyi çagristiriyor ve bienalin canli imgesi haline geliyor. Bienal, kendine özgü yetenekleri olan yöresel Mardin güvercinine benziyor. Onu diger güvercinlerden farkli kilan özelligi, belli bir yönde uçarken havada takla atabilmesi. Sanatçilar kendi çalisma ve estetik anlayislarinda basardiklari siçramalar veya taklalar ile evrensellesir. Rus formalist kuramci yazar Victor Shklovsky’nin 1923 yilinda yayimlanan Sövalyelerin Hareketi adli özgün yapitinda benzer bir evrimsellesmeyi anlatir. Sanatçi bir satranç oyuncusunun sonraki hamleleri tasarlamasi gibi sezileri, sürprizleri, çevresel degiskenleri gözeten, kendine özgü bir evrimsellesme süreci geçiren bir son yaratir. Shklovsky kitabini, sanatçinin hedefindeki son gibi, akillarda kalan bir son ile bitirir. Hedeflerini siralar ve onlara ulasmak için yaratici ince zekasinin ürünü olan hiciv yetenegini kullanir ve son sözü su olur:

Sövalye son hamleyi yapar.

Basini eger ve gülümser.

Küratörler

Paolo Colombo

2008’den itibaren Istanbul Modern’de sanat danismanligi yapmaktadir. 2011’de yapilan 3. Selanik Bienali’nin küratörlerinden olmus ve 1999’daki 6. Istanbul Bienali’nin küratörlügünü yapmistir.

2001-2007 yillarinda Roma’da bulunan 21.yy. Sanati Ulusal Müzesi (Museo Nazionale delle Arti del XXI Secolo) küratörü olan Paolo Colombo, 1989-2000 arasinda Cenevre’deki Çagdas Sanat Merkezi’nin (Centre d’art contemporain) direktörü olmustur.

Colombo ayrica çesitli ödüllü filmlerin ortak yapimciligini da üstlenmistir.

Bienal Ekibi

Destekleyenler